The Art Server

'Chaos Heerst': nieuwe fantasieën en nachtmerries van Tom Liekens

Een gebogen lopende, langharige man, de handen op de rug gebonden, wordt voorgeleid door een beer, als voor een tribunaal. Links en rechts van hem een wolf als bewaker. Het tribunaal bestaat uit een vijftal dieren, waaronder een wijze olifant, een woedende leeuw en een vergenoegd kijkende vos die applaudisseert. Met zijn linkervoorpoot blijkt iets mis te zijn – denkelijk heeft hij in een klem gezeten. De gevangene is waarschijnlijk een jager, die door de dieren zal gestraft worden.

Dit bizarre tafereel is nog maar de linker helft van het vijf meter brede doek ‘Chaos Heerst’ (2011), het hoofdwerk in de gelijknamige tentoonstelling van Tom Liekens. In het midden van het doek staat een boom, en rechts daarvan zien we hoe een liggende man opgaat in een vuurgloed terwijl een bok de blaasbalg hanteert. Klaarblijkelijk is de vlammendood zijn executie, en de andere man – zijn compagnon? - wacht vermoedelijk hetzelfde lot. Het zou overigens al evengoed om dezelfde man kunnen gaan, die in twee opeenvolgende situaties wordt getoond, zoals in de middeleeuwse kunst en ook in de volkskunst heel gewoon was. Op de voorgrond paren konijnen en voert een levenslustige bok een vreugdedans uit.

Tom Liekens1, Chaos heerst

De dieren zijn duidelijk opgetogen. Verderop is een soort kalvarieberg, waar diverse dieren in de weer zijn met het lynchen van honden aan de takken van een zwaar gehavende, zwartgeblakerde boom. Jachthonden wellicht, en dus overlopers en verraders. Uitwerpselen verlaten hun stervende lichamen, andere honden kijken toe.
De folder bij de tentoonstelling verheldert de zaak: “Het berechten en terechtstellen van de mens door dieren laat ons de 'omgekeerde wereld' zien die vooral in de prentkunst een rijke traditie heeft. De vaste rolpatronen worden omgedraaid: kinderen straffen hun ouders, de slager wordt door zijn varkens gevild. Hetzelfde patroon doet zich voor in dierenfabels, van Van den vos Reinaerde tot Animal Farm van George Orwell.”
Voor Tom Liekens wordt met ‘Chaos heerst’ een trilogie voltooid over de jacht, die begon met ‘Nature Morte’ (2007) en voortgezet werd met ‘Het Einde van een Sombere Dag’ (2009).

De sombere, doodse sfeer in meerdere taferelen van Tom Liekens herinnert aan Philippe Vandenberg, die eveneens macabere, soms sadistische scènes met dieren neerzette op grote formaten. Maar er zijn ook opvallende verschillen, die duidelijker worden als we er de andere werken van de tentoonstelling ‘Chaos Heerst’ bij betrekken. In het doek ‘In the Eye of the Tiger’ bijvoorbeeld, waarvan twee versies te zien zijn, blijkt het te gaan om plastic speelgoedbeesten die bij wijze van stilleven achteloos op een hoop zijn gegooid. Bovenop de beestenstapel troont de leeuw, als op de heuvel van Waterloo. De leeuw, die overal ter wereld zo graag als menselijk evenbeeld en nationaal symbool gekozen wordt.

De stap naar het slagveld is niet groot. Maar Tom Liekens kiest niet voor het Napoleontische slagveld van Antoine Gros of het 14-18-slagveld van Otto Dix, maar voor het speelgoedslagveld uit de kinderjaren. In ‘Camouflage’ uit 2010 liggen de gesneuvelde soldaatjes in het midden opeengestapeld, terwijl overal rondom andere soldaatjes elkaar beschieten en handgranaten gooien. Dat ze van plastic zijn is goed te merken want ze hebben platte sokkeltjes en het geweer van één van hen is kromgebogen - een euvel dat soldaatjes van plastic vaak treft, en alleen verholpen wordt door het geweer wat in te korten.
Anders dan bij Vandenberg blijken de fantasieën van Tom Liekens met enige humor gekruid en dus beslist niet al te zwaar op te vatten. Zijn werk is een mix van pathos en dramatiek, die overgoten is met een relativerende ironie. 

Tom Liekens3 Camouflage

Voor wie vertrouwd is met de omgeving en achtergronden van Tom Liekens is dit niet moeiliijk te plaatsen. Aan de Antwerpse academie was hij student van Fred Bervoets, die ook graag pathetische taferelen in beeld brengt en in juxtapositie plaatst, en met groteske overdrijving de kijker tot relativeren dwingt. Ook met medestudenten als Nick Andrews, Bart Van Dijck, Nadia Naveau, Caroline Coolen en anderen springen zekere verwantschappen in het oog.

De tentoonstelling ‘Chaos Heerst’ is te zien in de kerk van de paters Dominikanen. Een op het eerste zicht wat vreemde locatie voor schilderkunst, maar Tom Liekens lijkt een zwak te hebben voor ongewone situaties. Eerder al exposeerde hij in Brussel in een uit gebruik genomen zwembad. En aangezien hij graag op heel grote formaten werkt is de monumentaliteit van zo’n kerkinterieur eigenlijk niet ongeschikt. Zijn werk kan er standhouden. In strikte zin is het eigenlijk ook geen kerk meer, want zij is in 1999 ontwijd en ‘omgedoopt’ tot 'het kievitsnest', om zo een nieuwe en wellicht ook nuttiger functionaliteit te krijgen in de buurt achter de Middenstatie, waar op het artistieke vlak het aanbod eerder schaars blijft.

Chaos Heerst van Tom Liekens in Het Kievitsnest, Provinciestraat 122, 2018 Antwerpen. Van 10 tot en met 18 september 2011.
Donderdag t.e.m. zondag van 14u tot 18u.

Paul ILEGEMS
10 sept 2011

Categorie
Beeldende Kunst
Auteur
Paul ILEGEMS
Datum
10 september 2011

Deel via